Home > De richtlijnen > Webrichtlijnen 1 > R-pd.5.1

Open standaarden

Voor websites waarbij uitwisselbaarheid van belang is, is het aan te raden om zoveel gebruik te maken van open standaarden, omdat hiermee de communicatie tussen de zender en ontvanger van informatie wordt bevorderd.

Uitleg van deze richtlijn

Het belang van standaarden met betrekking tot uitwisselbaarheid

Het belang van standaarden bij het communiceren of uitwisselen van informatie kan het beste worden uitgelegd met een voorbeeld: taal. Een taal is een set spraak- en schriftregels (een standaard) die ervoor zorgt dat mensen met elkaar kunnen communiceren, mits de ‘zender’ en ‘ontvanger’ dezelfde taal spreken. Als twee partijen dezelfde standaard hanteren, wordt communicatie vergemakkelijkt: het uitwisselen van informatie is effectief. Als zender en ontvanger ieder een andere taal spreken, wordt het communiceren uiteraard moeilijk.

Op websites wordt informatie overgedragen via digitale bestanden: in de vorm van webpagina’s (HTML), beelden (PNG, JPEG, GIF) of tekstdocumenten (ASCII, PDF), om er maar enkele te noemen. De zender en ontvanger moeten in staat zijn deze bestandsformaten te creëren en te ‘lezen’.

Veelgebruikte bestandsformaten worden in de loop der tijd standaarden op zich. Daarom is het belangrijk om bestandsformaten te hanteren die door de meeste mensen gebruikt kunnen worden – de meest universele standaarden. Wel moeten webontwikkelaars zoveel mogelijk gebruik maken van zogeheten open standaarden.

Wat zijn open standaarden en waarom zijn ze belangrijk?

Een open standaard is een standaard die van niemand eigendom is en door iedereen mag worden gebruikt. Niemand is eigenaar van bijvoorbeeld HTML of CSS. Dit in tegenstelling tot ‘proprietary’ (gesloten) standaarden, zoals Microsoft’s Word-formaat.

Het voormalige ICTU-programma Nederland Open in Verbinding (NoiV) definieert open standaarden als volgt.

“Kenmerkend voor open standaarden is dat er geen barrières zijn aan het gebruik van de standaarden door ICT--gebruikers en -aanbieders. Open standaarden staan tegenover gesloten standaarden die wel (potentiële) barrières kennen.

Een standaard is volledig 'open' als:

  • De standaard is goedgekeurd en zal worden gehandhaafd door een non-profit organisatie, en de lopende ontwikkeling gebeurt op basis van een open besluitvormingsprocedure die toegankelijk is voor alle belanghebbende partijen (consensus of meerderheidsbeschikking enz.);
  • De standaard is gepubliceerd en over het specificatiedocument van de standaard kan vrijelijk worden beschikt of het is te verkrijgen tegen een nominale bijdrage. Het moet voor eenieder mogelijk zijn om het te kopiëren, beschikbaar te stellen en te gebruiken om niet of tegen een nominale prijs;
  • Het intellectuele eigendom – met betrekking tot mogelijk aanwezige patenten – van (delen) van de standaard is onherroepelijk ter beschikking gesteld op een 'royalty-free' basis;
  • Er zijn geen beperkingen omtrent het hergebruik van de standaard.

Naast openheid geldt nog een aantal aanvullende criteria voor de opname van een standaard op de lijsten.”

Wat zijn open standaarden, NoiV

Aangeraden bestandsformaten

Om onderstaande redenen is het belangrijk te streven naar open standaarden. Om praktische redenen is het echter denkbaar dat men toch informatie via veelgebruikte gesloten standaarden (zoals bijvoorbeeld Word en Excel) wil aanbieden.

De informatie op een HTML-pagina (open standaard), zou ook via Word (gesloten standaard) beschikbaar kunnen zijn. Hieronder volgt ter illustratie enkele gesloten standaarden en open standaarden als alternatief.

Type bestand Gesloten standaard Open standaard
Tekst Microsoft Word, WordPerfect HTML; plain text; PDF/A-1a
Afbeelding GIF; BMP PNG; JPEG
Video RealVideo; WMV Theora; H.264/AVC/MPEG-4 part 10

Tussen open en gesloten standaarden

Bij publicatie van informatie en diensten op het web biedt gebruik van open standaarden voordelen op het gebied van toegankelijkheid en duurzaamheid. Echter, dat houdt niet automatisch in dat bestandsformaten die niet aan de definitie van open standaard voldoen ontoegankelijk of niet duurzaam zijn.

Bestandsformaten als RTF, GIF en WMV voldoen niet op alle punten aan de door OSOSS en IDABC gehanteerde definitie van open standaard. De specificaties van deze formaten zijn weliswaar vrij opvraagbaar, maar geheel rechtenvrij zijn ze niet. Bij GIF gaat het om gebruik van een compressiealgoritme waarop tot 2004 een patent rustte en bij RTF en WMV is een commerciële marktpartij (Microsoft) eigenaar van de specificaties.

Van PDF wordt vaak aangenomen dat het een gesloten standaard betreft van Adobe. Dit is niet in alle gevallen juist; zo is sinds 2005 een specificatie beschikbaar die een officiële ISO standaard is: PDF/A. Dit formaat is primair bedoeld voor archivering, maar een variant ervan, PDF/A-1a, is ook bruikbaar voor publicatie van toegankelijke content op het web. Een specificatie gericht op toegankelijkheid, PDF/UA (Universal Access) is in ontwikkeling als open standaard, maar zover is het nog niet.
In september 2007 is een notitie verschenen over het gebruik van PDF in relatie tot de Webrichtlijnen. Een nieuwe versie van deze notitie, waarin de meest recente ontwikkelingen zijn meegenomen, wordt in de loop van februari 2011 verwacht.

GIF, niet-open PDF en RTF zijn populaire bestandsformaten, die bedoeld zijn om te worden gebruikt in een breed scala aan besturingssystemen. Programma's om ze te kunnen gebruiken, zijn kosteloos beschikbaar. Ze voldoen echter niet aan alle eisen met betrekking tot open standaarden. Als het om toegankelijkheid en duurzaamheid gaat, zijn ze evenwel te prefereren boven gesloten office-formaten. Publicatie van GIF, niet-open PDF en RTF is alleen te rechtvaardigen als het gebruik van - open - alternatieven op praktische bezwaren stuit. Ook hier geldt als randvoorwaarde dat bij toepassing ervan de toegankelijkheid moet zijn gewaarborgd.

Overigens wordt het gebruik van GIF, PDF en RTF als bronformaat afgeraden. Aanbevolen wordt om ze, bijvoorbeeld vanuit een XML-bron, te genereren. Op deze wijze is de duurzaamheid van de content in opgeslagen vorm en de toegankelijkheid van de presentatievorm optimaal te waarborgen.

Voordelen van open standaarden

Iedereen kan open standaarden lezen en implementeren. Vaak is de informatie hiervoor op het web beschikbaar. Er zijn echter nog meer voordelen.

  • Open standaarden zorgen voor een eerlijke markt en creëren geen afhankelijkheid van een specifiek bedrijf of organisatie.
  • Open standaarden zijn gratis te implementeren.
  • Er wordt geen voorkeur van leverancier gegeven vanuit de standaardorganisaties.

Bijbehorende ijkpunten normdocument

  • IJkpunt 9.6: In het geval dat belangrijke informatie via een gesloten standaard wordt aangeboden, dient men dezelfde informatie ook via een open standaard aan te bieden.